DOĞRU SORU SORABİLMEK

Sınavlarda ölçme ve değerlendirmenin sağlam olabilmesi için soruların doğru sorulması gerekir.
Soru sorarken yapılan hata, bilinen cevapların yazılmamasına veya aksik yazılmasına neden olur. O zaman da ölçme doğru gerçekleştirilmemiş olur.

Doğru soru sormanın bazı ilkeleri vardır. Bu ilkelere uymak ve hatalı sorulardan kaçınmak için aşağıdaki örneklere dikkat etmek gerekir.

SÖZLÜ VE KOMPOZİSYON TİPİ SINAVLARDA YAPILAN HATALAR

Dünya yuvarlak mıdır? (Bu sorunun cevabı içindedir)
Hayatta başarı nasıl kazanılır? Yediğimiz ekmeğin öyküsünü anlatınız. (Bunlar cevabı kesin olmayan çok genel sorulardır)
Bazı sorular seviyenin çok altında veya üstünde olabilir İlkokul öğrencilerine "Türkiye neden kalkınamamıştır?" şeklinde sormak gibi.
Yurdumuzda en fazla yetiştirdiği buğday olan il hangisidir? (Gramatik bir hata var)
Atatürk, İstanbul alınmadan 25 yıl önce doğduğuna göre, bugün kaç yaşında olur? (Saçma bir soru)
Erkek kurbağa ile dişi kurbağa arasındaki ses farkının nedeni nedir? (Çok fazla ayrıntıya giden soru)

KISA CEVAPLI (BOŞLUK DOLDURMALI) SORULARDA YAPILAN HATALAR

Sıtma mikrobu ...............................
Bu soru hatalıdır. Boşluğa "zararlıdır", "kanda yaşar", "sivrisinekle geçer" gibi birçok doğrular yazılabilir. Doğru soru "Sıtma mikrobuna ............... adı verilir" şeklinde olmalıdır.

Elektrik enerjisinin sağladığı fayda nedir?
Küçük hayvanları niçin severiz?
Bu sorular hatalı sorulmuştur. Burada birbirinden farklı ve hepsi de doğru olan birçok cevap olabilir. Başka deyişle bu soruların kesin cevaı belli değildir.

Kaldıraçlar kaç sınıfa ayrılır?
Kaldıraçların çeşitlerini yazınız.
Kaldıraçlar hangi özelliklerine göre sınıflandırılır?
Kaldıraçlar hangi özelliklerinden dolayı faydalı olur?
Yukarıdaki soruların hepsinin bir sınavda sorulması durumunda hatalar vardır. Her yeni soru bir yukardakini kapsamaktadır. Alttaki soruları bilen bir yukarıdaki cevabı zaten biliyordur. Bu nedenle puanlama dublikasyonları olabilir.

Bir katı maddenin suda çözünürlüğü nelere bağlıdır?
Bitkiler hangi olaylarda oksijen harcar?
Almanya, II.Dünya Savaşı'na hangi sebeplerle girmiştir?
Bu sorular, kısa cevaplı değil kompozisyon tipi bir sınava benziyor. Kısa cevaplı sorularda her madde sadece bir bilgiyi yoklamalıdır. Öğrenci burada nasıl yazacağı, ne kadar ayrıntıya gideceği hususunda tereddüte düşer. Burada puanlama da zor olur.

1912 ...................... Savaşına ........................ ve ........................ katıldı. Osmanlı Devleti bu Savaştan .................. çıktı.
Soru birkaç açıdan hatalı. Soruda çok fazla anlamsız boşluklar var. 1912'de Osmanlı Devleti'nin katıldığı Balkan ve Trablusgarp Savaşları var. Bu savaşlara katılan ülkeler değişik. Balkan Savaşı kastediliyorsa orada ikiden fazla devlet var, hangilerinin yazılması isteniyor? Sorunun ikinci kısmında cevabın bir kısmı verilmiş, ama son boşluğa galip-mağlup gibi seçeneklerin yanı sıra yorgun, bitmiş, çok zararlı gibi kavramlar da yazılabilir.

DOĞRU - YANLIŞ TESTLERİNDE YAPILAN HATALAR

(D)  (Y)      Foklar kutup bölgelerinde yaşarlar ve diğer balıklar gibi yumurtlayarak ürerler.
Soruda iki ana fikir var. Hele bu fikirlerden biri doğru diğeri yanlış olursa durum daha da karışır. Her soruda tek bir ana fikir olması gerekir.

(D)  (Y)      Birinci Dünya Savaşı, Avrupa ve Afrika'da yapılmıştır.
Bu soru bir taraftan doğru, ama Savaşın olduğu bütün kıtaları göstermemesi bakımından da yanlıştır.

(D)  (Y)      Pi sayısının değeri yaklaşık olarak 3 kabul edilir.
(D)  (Y)      Pi sayısı 22/7'dir.
Pi sayısının tam değeri çok küsürlüdür (3.1416). Burada 3.14 da yaklaşık değerdir, 3 de kabul edilebilir. Burada yeteri kadar ayrıntı verilemekte ve hangi düzeyde bilgi ölçüldüğü belli olmamaktadır.

(D)  (Y)      Kuşların göç nedenleri bugün kesin açıklanabilmektedir.
(D)  (Y)      Işık, çok hızlı hareket eden çok küçük madde tanecikleri selinden ibarettir.
Bu sorularda henüz kesinleşmemiş bilimsel teorilerden bahsedilmektedir.

(D)  (Y)      Bir dairenin içine bir kare ve bir eşkenar dörtgen çizilirse, karenin kenarı üçgeninkinden büyük olur.
Burada karışık ve doğru yazıldığı kuşkulu olan bir soru vardır.

(D)  (Y)      İstanbul'un Türkler tarafından fethi 1543 yılına rastlar. Burada sayılar karıştırılmıştır. Birçok öğrenci bilgi değil algı hatasından dolayı yanlı cevap verebilir.
(D)  (Y)      Demir uzun zaman havada kalınca oksitlendiği için kararır. Burada havada paslanma, demir oksit oluşmasından farklıdır. Bu soru önemli bir bilgi yoklayamamaktadır.

(D)  (Y)      Sıtma insandan insana sivrisinekle geçmez.
(D)  (Y)      Sıcak havalarda fazla tuzlu yememelidir.
(D)  (Y)      Timur, Anadolu'ya gelmemiş değildir.
Burada sorular olumsuz olduğu için anlamayı karmaşıklaştırıyor; bu sorular olumlu olarak sorulmalıdır.

(D)  (Y)      Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi 515-517 yılları arasında iki yıl sürmüştür.
Soru şaşırtmacalıdır, bilgiden ziyade dikkati ölçmeye çalışmaktadır.

(D)  (Y)      Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Türk toplumuna davrimler de gelmiştir.
(D)  (Y)      Ay, batıdan doğar ve doğudan batar.
Bu sorular çok basit desenlenmiştir. Yaratıcı olması için biraz daha teknik hale getirilmesi gerekir.

Doğru-yanlış tipi sorularda bazen sadece D veya Y yazmak yeterli görülmeyip, cümleyi doğru veya yanlış yapan kelime veya ifadenin altının çizilmesi istenir. Ancak bu puanlama sorunları çıkartır. Bazen de cümlenin yanlışının düzeltilmesi ve doğru kelimenin yazılması istenir.

ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLERDE YAPILAN HATALAR

Elektrik enerjisinin endüstriye sağladığı en büyük kolaylık nedir?
a)  Ucuz elde edilmesi                     b) Her yere nakledilebilmesi
c)  Bol elde edilmesi                        d) Depo edilebilmesi                e) Diğer enerji hallerine hemen çevrilebilmesi
Burada üzerinde anlaşılabilecek bir doğru cevap yoktur.

Aşağıdakilerden hangisi çocuklarda sözlü dil gelişimini engelleyen en önemli sebeptir?
a) Uyumsuz kişilik            b) Ağır işitme            c) Kusurlu ses anatomisi
d) Zeka geriliği                e) Aileden ayrı kalma
Burada da üzerinde anlaşılabilecek bir doğru cevap yoktur.

Aşağıdaki etkenlerden hangisi veya hangileri okul çağındaki çocukların zihin gelişimini etkiler?
a) Beslenme                b) Eğitim                    c) Soyaçekim
d) Beden gelişimi        e) Sosyal etkileşim
Burada birden fazla doğru cevap vardır ve puanlaması çok zordur.

Diğer koşullar eşit olmak kaydıyla puanlama güvenirliği en düşük ve en yüksek olan ölçme araç veya yöntemlerini seçiniz.
a) Sözlü sınav                b) Grup ödevi                    c) Seçmeli test
d) Yazılı yoklama            e) Bireysel ödev
Burada doğru cevap a ve c'dir. Ancak puanlama nasıl yapılacaktır?

Aşağıdaki iyonlardan elektron kazanabilme gücü en büyük ve en küçük olan hangileridir?
a) Hg        b) H            c) Fe        d) Ca            e) Na
Burada da a ve e doru cevaptır, ama puanlama zorlaşır.

Bir K maddesi ısıtıldığında, hepsi bir S sıvısı ile bir G gazına ayrışıyor. Bu maddelerden hangisi bir element olabilir?
a) Yalnız G        b) Yalnız S        c) K ile G        d) K ile S        e) S ile G
Burada doğru cevap e. Soru tekil, a ve b de doğru cevap gibi gözüküyor.

Kan yerine kan plazması
a) kanda mikrop kullanılabileceği için kullanılır.
b) kan grubunun tayini gerekmediğinden tercih edilir.
c) plazma sentetik olarak hazırlanabildiği için tercih edilir.
d) plazmada daha çok akyuvar bulunduğu için kullanılır.
Burada soru kökü eksik, soru kökü seçenekler olmadan da ne istediğini belli etmelidir. Eğer "Kan vermede tam kan yerine kan plazması niçin tercih edilir?" şeklinde sorulsa doğru olurdu.

Bir miktar suyun sıcaklığı 0⁰'nin altına kadar düşürülüp su dondurulduğunda, meydana gelen buzun
a) hacmi sabit kalır.                b) hacmi küçülür            c) hacmi büyür
d) hacmi küçüldüğü için yoğunluğu büyür        e) hacmi büyüdüğü için yoğunluğu küçülür.
Burada soru gerek kökte gerek seçeneklerde gereksiz "şişirilmiş", "hacmi" kelimesi çok tekrar edilmiş. Seçenekler birbirine benzemiyor, suyun hacmi mi, buzun hacmi mi soruluyor, belli değil.

Bir bitkiye fotosentez için gerekli olan ilk meddelerin alınmasını yaprağın hangi dokusu sağlar?
a) Üst epiderm        b) Palizat dokusu        c) Süngerimsi doku        d) Alt epiderm
Buradaki çeldiriciler bilen insanları bile yanıltabilir. Seçenekler sorunun kesin cevabını içermiyor. Alt epidermin görevleri sorulsa daha net soru olurdu.

Aşağıdaki yerlerden hangisinde Akdeniz iklimi görülmez?
a) Kaliforniya kıyıları        b) Akdeniz kıyıları        c) Güney Afrika kıyıları        d) Arjantin kıyıları    e) Avustralya güney-batı kıyıları
Kök ile çeldirici arasında kelime benzerliği var, seçmeli testlerde ipucu verilmemelidir.